Wolvengedrag
Wolvengedrag
De alfa is dood, lang leven de familie!
Iedereen kent de termen “alfa” en “roedel” als de gangbare manier om de sociale structuur van een groep wolven te beschrijven.
Ze werden ook overgenomen en toegepast op honden, zelfs mensen die dominantie vertonen worden “alfa” genoemd.
Maar steeds meer gedragsdeskundigen en onderzoekers stappen het liefst weer van deze zienswijze af en spreken van families en ouders.
David Mech, een van meest bekende en productieve onderzoeker op dit gebied verklaarde zelf ook langere tijd ten onrechte deze termen te gebruiken.
Ze werden ook overgenomen en toegepast op honden, zelfs mensen die dominantie vertonen worden “alfa” genoemd.
Maar steeds meer gedragsdeskundigen en onderzoekers stappen het liefst weer van deze zienswijze af en spreken van families en ouders.
David Mech, een van meest bekende en productieve onderzoeker op dit gebied verklaarde zelf ook langere tijd ten onrechte deze termen te gebruiken.
De Alfa is dood
Traditioneel werd de groep wolven gezien als een collectief met een sterk dominant dier waarbij de rest voort-durend ijvert om de top-positie te veroveren, het dominante dier had alleenrecht op voortplanting.
Deze inzichten werden grotendeels opgedaan in situaties van gevangenschap of anderzins onnatuurlijke groeps-samenstellingen.
Zo dacht men bij deze groepen aan de hand van het temperament van een pup te kunnen voorspellen of deze zich zou weten op te werken tot de groepsleider en hoe het dier zich als leider zou profileren.
Deze zienswijze veronderstelde dat de eigenschappen waarmee een dier groepsleider wordt aangeboren zijn, of op zeer jonge leeftijd al gevormd.
De huidige zienswijze van Mech stelt dat alle wolfpups echter mogelijkheid hebben om zich voort te planten, wanneer zij zich verparen verkrijgen zij vanzelf de status als leider.
Als redenen voert hij aan dat zelfs bij wolven in gevangenschap de vermeende alfa-status geregeld wisselt, dus heeft het individu geen inherente onderdanige of dominante aard.
Wanneer wolven met een lagere plaats in de rangorde afgezonderd worden en met een andere wolf wordt geplaatst kunnen deze zich ook voortplanten.
Uit zijn observatie van wildlevende wolven zag Mech dat de meeste wolven sowieso hun geboortegroep verlaten en vervolgens op zoek gaan naar een partner.
Ook hierbij zijn het niet alleen die enkele “zogenaamde dominante” dieren die tot reproductie komen.
Alle wolven die hun familie verlaten en na wat omzwervingen een partner tegenkomen komen tot voortplanting.
Mech spreekt het idee tegen dat er voortdurende concurrentie zou zijn om de leiderspositie.
In 13 jaar tijd dat hij de wolf op Ellesmere Island in Canada volgde viel hem eerder op dat dominantieconflicten nooit plaatsvonden.
Hij bewonderde juist het conflictoplossend vermogen van de dieren.
Hij stelt dat het om meer gaat dan om een verandering in terminologie maar om de implicaties daarvan.
De oude terminologie bracht een zienswijze mee waarin het welzijn van een groep gewaarborgd wordt door een op kracht/agressie gebaseerde onbuigzame hiërarchie.
Wanneer een dier in de leiderspositie echter wordt gezien als vader of moeder ontstaat een beeld van een familie.
Een veel flexibele en verdraagzame visie van de groepsleider als degene die zich ontwikkelde tot de motor van een nieuwe familie.
(Bron:Mech, L. David. 1999. Alpha status, dominance, and division of labor
in wolf packs. Canadian Journal of Zoology 77:1196-1203.
Deze inzichten werden grotendeels opgedaan in situaties van gevangenschap of anderzins onnatuurlijke groeps-samenstellingen.
Zo dacht men bij deze groepen aan de hand van het temperament van een pup te kunnen voorspellen of deze zich zou weten op te werken tot de groepsleider en hoe het dier zich als leider zou profileren.
Deze zienswijze veronderstelde dat de eigenschappen waarmee een dier groepsleider wordt aangeboren zijn, of op zeer jonge leeftijd al gevormd.
De huidige zienswijze van Mech stelt dat alle wolfpups echter mogelijkheid hebben om zich voort te planten, wanneer zij zich verparen verkrijgen zij vanzelf de status als leider.
Als redenen voert hij aan dat zelfs bij wolven in gevangenschap de vermeende alfa-status geregeld wisselt, dus heeft het individu geen inherente onderdanige of dominante aard.
Wanneer wolven met een lagere plaats in de rangorde afgezonderd worden en met een andere wolf wordt geplaatst kunnen deze zich ook voortplanten.
Uit zijn observatie van wildlevende wolven zag Mech dat de meeste wolven sowieso hun geboortegroep verlaten en vervolgens op zoek gaan naar een partner.
Ook hierbij zijn het niet alleen die enkele “zogenaamde dominante” dieren die tot reproductie komen.
Alle wolven die hun familie verlaten en na wat omzwervingen een partner tegenkomen komen tot voortplanting.
Mech spreekt het idee tegen dat er voortdurende concurrentie zou zijn om de leiderspositie.
In 13 jaar tijd dat hij de wolf op Ellesmere Island in Canada volgde viel hem eerder op dat dominantieconflicten nooit plaatsvonden.
Hij bewonderde juist het conflictoplossend vermogen van de dieren.
Hij stelt dat het om meer gaat dan om een verandering in terminologie maar om de implicaties daarvan.
De oude terminologie bracht een zienswijze mee waarin het welzijn van een groep gewaarborgd wordt door een op kracht/agressie gebaseerde onbuigzame hiërarchie.
Wanneer een dier in de leiderspositie echter wordt gezien als vader of moeder ontstaat een beeld van een familie.
Een veel flexibele en verdraagzame visie van de groepsleider als degene die zich ontwikkelde tot de motor van een nieuwe familie.
(Bron:Mech, L. David. 1999. Alpha status, dominance, and division of labor
in wolf packs. Canadian Journal of Zoology 77:1196-1203.
Lang leve de familie!
Begrippenlijst:
Welpen;
of ook wel pups, jonge wolven in hun eerste levensjaar
Jaarlingwolven;
in hun tweede levensjaar, ze leven meestal nog een tijd in hun ouderlijk gebied, maar trekken in de loop van het jaar weg op zoek naar een eigen gebied.
Wolvenpaar;
van een wolvenpaar of wolven koppel wordt gesproken als een wolventeef en een wolvenreu in een territorium samenleven, maar nog geen reproductie (het krijgen van pups) heeft plaatsgevonden.
Welpen;
of ook wel pups, jonge wolven in hun eerste levensjaar
Jaarlingwolven;
in hun tweede levensjaar, ze leven meestal nog een tijd in hun ouderlijk gebied, maar trekken in de loop van het jaar weg op zoek naar een eigen gebied.
Wolvenpaar;
van een wolvenpaar of wolven koppel wordt gesproken als een wolventeef en een wolvenreu in een territorium samenleven, maar nog geen reproductie (het krijgen van pups) heeft plaatsgevonden.
Wolvenroedel;
is eigenlijk een foute benaming beter is een wolvenfamilie, bestaande uit de wolvenouders (dus de ouderdieren) en hun pups, en eventueel de jonge dieren van voorgaand jaar of jaren.
Territorium;
dit is het gebied waar een wolf of een wolvenpaar of wolvenfamilie woont, markeert en verdedigd wordt.
In midden Europa is dit gebied ongeveer 150 tot 350 km² groot, waarbij de grootte afhankelijk is van o.a. het aantal prooidieren.
is eigenlijk een foute benaming beter is een wolvenfamilie, bestaande uit de wolvenouders (dus de ouderdieren) en hun pups, en eventueel de jonge dieren van voorgaand jaar of jaren.
Territorium;
dit is het gebied waar een wolf of een wolvenpaar of wolvenfamilie woont, markeert en verdedigd wordt.
In midden Europa is dit gebied ongeveer 150 tot 350 km² groot, waarbij de grootte afhankelijk is van o.a. het aantal prooidieren.
“De dynamiek van een wolvenfamilie.”
Wolven laten als hoogontwikkelde zoogdieren grote verschillende individuele en regionale sociale gedragingen zien.
Wolven ouders geven hun eigen individuele gedragingen door aan hun kinderen, daarom kun je dus ook bij het diersoort wolf spreken dat ze een cultuur hebben.
De “doorsnee” wolf leeft in een kleine familie die bestaat uit de ouders en hun pups. Maar meestal zijn er ook nog jaarlingen en oudere nakomelingen in de familie. De meeste nakomelingen verlaten hun familie met een leeftijd van 10 tot 22 maanden en gaan op zoek naar een partner en een eigen territorium. Maar er zijn ook dieren die tot op een leeftijd van 3 tot 4 jaar bij hun ouders blijven, voordat ze op zoek gaan naar een eigen territorium om zelf
een familie te stichten. Meestal krijgen de wolven op de leeftijd van 2 tot 4 jaar voor de eerste maal pups, waarbij de overlevingskansen voor de pups stijgt met de ervaring en de leeftijd van de moederwolf. In de regel blijven wolvenouders hun hele leven bij elkaar en verdedigen hun territorium indien nodig tegen vreemde wolven.
Wolven ouders geven hun eigen individuele gedragingen door aan hun kinderen, daarom kun je dus ook bij het diersoort wolf spreken dat ze een cultuur hebben.
een familie te stichten. Meestal krijgen de wolven op de leeftijd van 2 tot 4 jaar voor de eerste maal pups, waarbij de overlevingskansen voor de pups stijgt met de ervaring en de leeftijd van de moederwolf. In de regel blijven wolvenouders hun hele leven bij elkaar en verdedigen hun territorium indien nodig tegen vreemde wolven.
De grootte van een wolvenfamilie (foutieve naam roedel) varieert door het jaar heen en is afhankelijk van het aantal wolvenpups dat, in een jaar geboren worden, maar ook van het aantal jonge wolven van voorgaande jaren nog in leven zijn. In midden Europa gaat men uit van de grootte van een wolvenfamilie van ongeveer 5 tot 10 dieren.
In Noord-Amerika bestaat een wolvenfamilie meestal uit 3 tot 11 dieren. Hier gaat het om een doorsnee wolven-familie, maar soms zijn er uitzonderingen die afwijken van het bovenstaande.
Meerdere wolventeven met pups in een wolvenfamilie; Iedere wolf kan zelf een eigen familie beginnen. Hij of zij verlaat de familie en vroeg of laat en bij het vinden van een partner vormen ze een familie in een eigen territorium.
Meestal leven wolven monogaam, zoals hierboven beschreven is. Maar als de situatie het toestaat en er genoeg prooidieren beschikbaar zijn, komt het wel af en toe voor dat er meerdere wolventeven in een familie pups krijgen.
Het zijn dan ook meestal wolventeven die verwant aan elkaar zijn, bijvoorbeeld moeder en dochter.
Omdat er bijvoorbeeld door de dood van de vader zijn plaats is overgenomen door een stiefvader, kan deze zowel met de moeder als de geslachtsrijpe dochter paren (Wolven zullen zelden paren met verwante familieleden).
Maar het kan ook zijn dat deze jongvolwassen wolvin even haar familie heeft verlaten, zich paart met een vreemde wolf en weer terug naar huis is terug gegaan. Dan zullen alle familieleden van deze twee wolvinnen de jongen groot brengen.
Een heel bijzondere constellatie is de acceptatie van een of meerdere geadopteerde wolven in de familie, die eveneens kan resulteren, in meerdere nesten wolvenpups.
Zeer zelden kan het zelfs zijn dat er meer dan twee wolvinnen samen een familie stichten.
Bij observaties in het Nationaal Park Yellowstone (USA) is er het volgende waargenomen:
dat er twee wolfteven met een of soms ook twee wolfreuen een familie vormden, waar dan ook twee nesten pups werden geboren.
De hier beschreven situaties kunnen alleen als er genoeg prooidieren aanwezig zijn en zijn alleen waargenomen in Nationaal parken van Noord-Amerika (Superior National Forest, Danali en Yellowstone National Park).
Maar natuurlijk zijn dit uitzonderingen en leven de meeste wolven in gangbare kleine families.
Maar ook in Europa is waargenomen dat een ouder door een stiefvader of stiefmoeder werd vervangen, omdat bij de dood van een ouder dier een onverwante wolf de mogelijkheid vergroot op meerdere nesten.
Het accepteren van een vreemde wolf in de familie;
Tot op heden is alleen in Noord-Amerika waargenomen dat er vreemde wolven opgenomen werden.
In zulke situaties komen soms ook meerdere nesten voor.
In Noord-Amerika bestaat een wolvenfamilie meestal uit 3 tot 11 dieren. Hier gaat het om een doorsnee wolven-familie, maar soms zijn er uitzonderingen die afwijken van het bovenstaande.
Meerdere wolventeven met pups in een wolvenfamilie; Iedere wolf kan zelf een eigen familie beginnen. Hij of zij verlaat de familie en vroeg of laat en bij het vinden van een partner vormen ze een familie in een eigen territorium.
Meestal leven wolven monogaam, zoals hierboven beschreven is. Maar als de situatie het toestaat en er genoeg prooidieren beschikbaar zijn, komt het wel af en toe voor dat er meerdere wolventeven in een familie pups krijgen.
Het zijn dan ook meestal wolventeven die verwant aan elkaar zijn, bijvoorbeeld moeder en dochter.
Omdat er bijvoorbeeld door de dood van de vader zijn plaats is overgenomen door een stiefvader, kan deze zowel met de moeder als de geslachtsrijpe dochter paren (Wolven zullen zelden paren met verwante familieleden).
Maar het kan ook zijn dat deze jongvolwassen wolvin even haar familie heeft verlaten, zich paart met een vreemde wolf en weer terug naar huis is terug gegaan. Dan zullen alle familieleden van deze twee wolvinnen de jongen groot brengen.
Een heel bijzondere constellatie is de acceptatie van een of meerdere geadopteerde wolven in de familie, die eveneens kan resulteren, in meerdere nesten wolvenpups.
Zeer zelden kan het zelfs zijn dat er meer dan twee wolvinnen samen een familie stichten.
Bij observaties in het Nationaal Park Yellowstone (USA) is er het volgende waargenomen:
dat er twee wolfteven met een of soms ook twee wolfreuen een familie vormden, waar dan ook twee nesten pups werden geboren.
De hier beschreven situaties kunnen alleen als er genoeg prooidieren aanwezig zijn en zijn alleen waargenomen in Nationaal parken van Noord-Amerika (Superior National Forest, Danali en Yellowstone National Park).
Maar natuurlijk zijn dit uitzonderingen en leven de meeste wolven in gangbare kleine families.
Maar ook in Europa is waargenomen dat een ouder door een stiefvader of stiefmoeder werd vervangen, omdat bij de dood van een ouder dier een onverwante wolf de mogelijkheid vergroot op meerdere nesten.
Het accepteren van een vreemde wolf in de familie;
Tot op heden is alleen in Noord-Amerika waargenomen dat er vreemde wolven opgenomen werden.
In zulke situaties komen soms ook meerdere nesten voor.
De adoptie
In de regel verdedigen wolven hun territorium tegen vreemde wolven. Maar bij gelegenheid komt het wel eens voor dat een vreemde wolf bij een wolvenfamilie “geadopteerd” wordt.
Meestal zijn het een tot tweejaar oude wolvenreuen, die zo rond februari tot mei in de familie wordt opgenomen.
Deze “stiefzoon” probeert in de regel een jong teefje uit de familie mee te nemen om zelf in eigen territorium met haar te zoeken.
Ze leven meestal tijdelijk bij de adoptiefamilie, maar af en toe blijven ze toch ook wel voor langere tijd.
Als de situatie het toelaat kan het ook voorkomen dat deze geadopteerde wolf de rol van zijn stiefvader over neemt als deze gestorven is.
Meestal zijn het een tot tweejaar oude wolvenreuen, die zo rond februari tot mei in de familie wordt opgenomen.
Deze “stiefzoon” probeert in de regel een jong teefje uit de familie mee te nemen om zelf in eigen territorium met haar te zoeken.
Ze leven meestal tijdelijk bij de adoptiefamilie, maar af en toe blijven ze toch ook wel voor langere tijd.
Als de situatie het toelaat kan het ook voorkomen dat deze geadopteerde wolf de rol van zijn stiefvader over neemt als deze gestorven is.
Een familie overnemen
Een wolf kan ook een familie overnemen, door een concurrentiestrijd (dus ook een gevecht) met een van de ouders aan te gaan.
Dit gebeurt echter zeer zelden omdat het risico gewond te raken of zelfs gedood te worden zeer groot is.
In Duitsland in het gebied de Lauzits werd er de gezenderde wolvenreu “Rolf” (met het nummer MT4), de vader van de Milkeler wolvenfamilie, in januari 2011 op de weg B169 tussen Senftenberg en Sedlitz (in het district OSL, Zuid-Brandenburg) ca 30 km ten westen van zijn territorium dood gereden.
Het is ongewoon dat een wolf zover uit zijn eigen territorium gaat, in het bijzonder in de paartijd (de paartijd is januari –maart). Even later werd op een opname van een fotoval een nieuwe wolvenreu in de Milkeler gebied waargenomen.
Vermoedelijk werd “Rolf” van deze sterkere wolf weggejaagd. Op het tijdstip van de dood van MT4 was hij ontzettend mager en toonde tekenen van schurft.
Het overnemen van een wolvenfamilie kan ook zonder geweld verlopen. Als voorbeeld is er een voorbeeld uit de waarneming van het Superior National Forest in USA, waar een driejarige dochter met haar stiefvader paarde,
nadat de moeder met onbekende reden de familie verlaten had (Mech en Hertel 1983 en Mech en Boitani 2003).
In een ander geval op Ellesmere Island in Canada, heeft een driejarige wolventeef eveneens met haar stiefvader gepaard, waarbij de moeder is gebleven en haar dochter meehielp met het grootbrengen van haar pups (Mech 1995).
Dit gebeurt echter zeer zelden omdat het risico gewond te raken of zelfs gedood te worden zeer groot is.
In Duitsland in het gebied de Lauzits werd er de gezenderde wolvenreu “Rolf” (met het nummer MT4), de vader van de Milkeler wolvenfamilie, in januari 2011 op de weg B169 tussen Senftenberg en Sedlitz (in het district OSL, Zuid-Brandenburg) ca 30 km ten westen van zijn territorium dood gereden.
Het is ongewoon dat een wolf zover uit zijn eigen territorium gaat, in het bijzonder in de paartijd (de paartijd is januari –maart). Even later werd op een opname van een fotoval een nieuwe wolvenreu in de Milkeler gebied waargenomen.
Vermoedelijk werd “Rolf” van deze sterkere wolf weggejaagd. Op het tijdstip van de dood van MT4 was hij ontzettend mager en toonde tekenen van schurft.
Het overnemen van een wolvenfamilie kan ook zonder geweld verlopen. Als voorbeeld is er een voorbeeld uit de waarneming van het Superior National Forest in USA, waar een driejarige dochter met haar stiefvader paarde,
nadat de moeder met onbekende reden de familie verlaten had (Mech en Hertel 1983 en Mech en Boitani 2003).
In een ander geval op Ellesmere Island in Canada, heeft een driejarige wolventeef eveneens met haar stiefvader gepaard, waarbij de moeder is gebleven en haar dochter meehielp met het grootbrengen van haar pups (Mech 1995).
Sterfgeval
Als een van de ouders dood gaat wordt in de regel deze plaats door een migrerende (vreemde aangelopen wolf) wolf ingenomen. Dit kan soms wel maanden duren. Het verlies kan ook daartoe leiden, dat de familie uit elkaar valt en het territorium door een naburige familie wordt overgenomen.
Als het moederdier sterft, hangt de overlevingskans van de wolvenpups ervan af of ze oud genoeg zijn om vaste voeding op te nemen. Dan gaan vader, broers en zussen deze jonge dieren wel groot krijgen.
De meeste van bovenstaande waarnemingen komen uit Noord-Amerika, maar ook in Europa zijn aantoonbare situaties waar een wolvenreu zich met twee wolventeven paart, dat een van de ouderdieren werd vervangen
door een nieuwe vreemde wolf, maar ook dat een familie zich splitste en dat de eerste in het oude territorium bleef en de andere het territorium van een andere familie overnam.
Dit zijn allemaal uitzonderingen, die op speciale situaties zijn terug te voeren. In de regel bestaat een wolvenfamilie uit de voorheen beschreven kleine familie, bestaat uit de ouderdieren en de pups en de jongdieren van voorgaande jaren.
Als het moederdier sterft, hangt de overlevingskans van de wolvenpups ervan af of ze oud genoeg zijn om vaste voeding op te nemen. Dan gaan vader, broers en zussen deze jonge dieren wel groot krijgen.
De meeste van bovenstaande waarnemingen komen uit Noord-Amerika, maar ook in Europa zijn aantoonbare situaties waar een wolvenreu zich met twee wolventeven paart, dat een van de ouderdieren werd vervangen
door een nieuwe vreemde wolf, maar ook dat een familie zich splitste en dat de eerste in het oude territorium bleef en de andere het territorium van een andere familie overnam.
Dit zijn allemaal uitzonderingen, die op speciale situaties zijn terug te voeren. In de regel bestaat een wolvenfamilie uit de voorheen beschreven kleine familie, bestaat uit de ouderdieren en de pups en de jongdieren van voorgaande jaren.
(© Peter Lennertz 2013, Wolf Conservation Association)